جان بلا دیده منم، گریه ی خندیده منم
یار پسندیده منم، یار پسندید مرا

کعبه منم، قبله منم، سوی من آرید نماز
کان صنم قبله نما خم شد و بوسید مرا

پرتو دیدار خوشش تافته در دیده ی من
آینه در آینه شد دیدمش و دید مرا

آینه خورشید شود پیش رخ روشن او
تا به نظر خواه و ببین ک آینه تابید مرا

گوهر گم بوده نگر تافته بر فرق فلک
گوهری خوب نظر آمد و سنجید مرا

نور چو فواره زند بوسه بر این باره زند
رشک سلیمان نگر و هیبت جمشید مرا

چون سر زلفش نکشم سر ز هوای رخ او
باش که صد صبح دمد زین شب امید مرا

پرتو بی کیف منم جان رها کرده تنم
تا نشوم سایه ی خود باز نبینید مرا

ز شور من بشوریده​ست دریا
ز سرمستی من مست است عالم

زهی سر ده که سر ببریده جلاد
که تا دنیا نبیند هیچ ماتم

حلال اندر حلال اندر حلال است
می خنب خدا نبود محرم

از این باده جوان گر خورده بودی
نبودی پشت پیر چرخ را خم

زمین ار خورده بودی فارغستی
از آن که ابر تر بارد بر او نم

دل بی​عقل شرح این بگفتی
اگر بودی به عالم نیم محرم

ز آب و گل برون بردی شما را
اگر بودی شما را پای محکم

دتي اين مثنوي تاخير شد
مهلتي بايست تا خون شير شد

تا نزايد بخت تو فرزند نو
خون نگردد شير شيرين خوش شنو

چون ضياء الحق حسام الدين عنان
باز گردانيد ز اوج آسمان

چون به معراج حقايق رفته بود
بي‌بهارش غنچه‌ها ناكفته بود

چون ز دريا سوي ساحل بازگشت
چنگ شعر مثنوي با ساز گشت

مثنوي كه صيقل ارواح بود
باز گشتش روز استفتاح بود

مطلع تاريخ اين سودا و سود
سال اندر ششصد و شصت و دو بود

بلبلي زينجا برفت و بازگشت
بهر صيد اين معاني بازگشت

ساعد شه مسكن اين باز باد
تا ابد بر خلق اين در باز باد

آفت اين در هوا و شهوتست
ورنه اينجا شربت اندر شربتست

اين دهان بر بند تا بيني عيان
چشم‌بند آن جهان حلق و دهان

اي دهان تو خود دهانهء دوزخي
وي جهان تو بر مثال برزخي

نور باقي پهلوي دنياي دون
شير صافي پهلوي جوهاي خون

چون درو گامي زني بي احتياط
شير تو خون مي‌شودر از اختلاط

يك قدم زد آدم اندر ذوق نفس
شد فراق صدر جنت طوق نفس

همچو ديو از وي فرشته مي‌گريخت
بهر ناني چند آب چشم ريخت

گرچه يك مو بد گنه كو جسته بود
ليك آن مو در دو ديده رسته بود

بود آدم ديده نور قديم
موي در ديده بود كوه عظيم

گر در آن آدم بكردي مشورت
در پشيماني نگفتي معررت

زانك با عقلي چو عقلي جفت شد
مانع بد فعلي و بد گفت شد

نفس با نفس دگر چون يار شد
عقل جزوي عاطل و بي‌كار شد

چون ز تنهايي تو نوميدي شوي
زير سايهء يار خورشيدي شوي

رو بجو يار خدايي را تو زود
چون چنان كردي خدا يار تو بود

آنك در خلوت نظر بر دوختست
آخر آن را هم ز يار آموختست

خلوت از اغيار بايد نه ز يار
پوستين بهر دي آمد نه بهار

عقل با عقل دگر دوتا شود
نور افزون گشت و ره پيدا شود

نفس با نفس دگر خندان شود
ظلمت افزون گشت و ره پنهان شود

يار چشم تست اي مرد شكار
از خس و خاشاك او را پاك دار

هين بجاروب زبان گردي مكن
چشم را از خس ره‌آوردي مكن

چونك مؤمن آينهء مؤمن بود
روي او ز آلودگي ايمن بود

يار آيينست جان را در حزن
در رخ آيينه اي جان دم مزن

تا نپوشد روي خود را در دمت
دم فرو خوردن ببايد هر دمت

كم ز خاكي چونك خاكي يار يافت
از بهاري صد هزار انوار يافت

آن درختي كو شود با يار جفت
از هواي خوش ز سر تا پا شكفت

در خزان چون ديد او يار خلاف
در كشيد او رو و سر زير لحاف

گفت يار بد بلا آشفتنست
چونك او آمد طريقم خفتنست

پس بخسپم باشم از اصحاب كهف
به ز دقيانوس آن محبوس لهف

يقظه‌شان مصروف دقيانوس بود
خوابشان سرمايهء ناموس بود

خواب بيداريست چون با دانشست
واي بيداري كه با نادان نشست

چونك زاغان خيمه بر بهمن زدند
بلبلان پنهان شدند و تن زدند

زانك بي گلزار بلبل خامشست
غيبت خورشيد بيداري‌كشست

آفتابا ترك اين گلشن كني
تا كه تحت الارض را روشن كني

آفتاب معرفت را نقل نيست
مشرق او غير جان و عقل نيست

خاصه خورشيد كمالي كان سريست
روز و شب كردار او روشن‌گريست

مطلع شمس آي گر اسكندري
بعد از آن هرجا روي نيكو فري

بعد از آن هر جا روي مشرق شود
شرقها بر مغربت عاشق شود

حس خفاشت سوي مغرب دوان
حس درپاشت سوي مشرق روان

راه حس راه خرانست اي سوار
اي خران را تو مزاحم شرم دار

پنج حسي هست جز اين پنج حس
آن چو زر سرخ و اين حسها چو مس

اندر آن بازار كاهل محشرند
حس مس را چون حس زر كي خرند

حس ابدان قوت ظلمت مي‌خورد
حس جان از آفتابي مي‌چرد

اي ببرده رخت حسها سوي غيب
دست چون موسي برون آور ز جيب

اي صفاتت آفتاب معرفت
و آفتاب چرخ بند يك صفت

گاه خورشيدي و گه دريا شوي
گاه كوه قاف و گه عنقا شوي

تو نه اين باشي نه آن در ذات خويش
اي فزون از وهمها وز بيش بيش

روح با علمست و با عقلست يار
روح را با تازي و تركي چه كار

از تو اي بي نقش با چندين صور
هم مشبه هم موحد خيره‌سر

گه مشبه را موحد مي‌كند
گه موحد را صور ره مي‌زند

گه ترا گويد ز مستي بوالحسن
يا صغير السن يا رطب البدن

گاه نقش خويش ويران مي‌كند
آن پي تنزيه جانان مي‌كند

چشم حس را هست مرهب اعتزال
ديده عقلست سني در وصال

سخره حس‌اند اهل اعتزال
خويش را سني نمايند از ضلال

هر كه بيرون شد ز حس سني ويست
اهل بينش چشم عقل خوش‌پيست

گر بديدي حس حيوان شاه را
پس بديدي گاو و خر الله را

گر نبودي حس ديگر مر ترا
جز حس حيوان ز بيرون هوا

پس بني‌آدم مكرم كي بدي
كي به حس مشترك محرم شدي

نامصور يا مصور گفتنت
باطل آمد بي ز صورت رفتنت

نامصور يا مصور پيش اوست
كو همه مغزست و بيرون شد ز پوست

گر تو كوري نيست بر اعمي حرج
ورنه رو كالصبر مفتاح الفرج

پرده‌هاي ديده را داروي صبر
هم بسوزد هم بسازد شرح صدر

آينهء دل چون شود صافي و پاك
نقشها بيني برون از آب و خاك

هم ببيني نقش و هم نقاش را
فرش دولت را و هم فراش را

چون خليل آمد خيال يار من
صورتش بت معني او بت‌شكن

شكر يزدان را كه چون او شد پديد
در خيالش جان خيال خود بديد

خاك درگاهت دلم را مي‌فريفت
خاك بر وي كو ز خاكت مي‌شكيفت

گفتم ار خوبم پريرم اين ازو
ورنه خود خنديد بر من زشت‌رو

چاره آن باشد كه خود را بنگرم
ورنه او خندد مرا من كي خرم

او جميلست و محب للجمال
كي جوان نو گزيند پير زال

خوب خوبي را كند جرب اين بدان
طيبات و طيبين بر وي بخوان

در جهان هر چيز چيزي جرب كرد
گرم گرمي را كشيد و سرد سرد

قسم باطل باطلان را مي‌كشند
باقيان از باقيان هم سرخوشند

ناريان مر ناريان را جاذب‌اند
نوريان مر نوريان را طالب‌اند

چشم چون بستي ترا جان كند نيست
چشم را از نور روزن صبر نيست

چشم چون بستي ترا تاسه گرفت
نور چشم از نور روزن كي شكفت

تاسهء تو جرب نور چشم بود
تا بپيوندد به نور روز زود

چشم باز ار تاسه گيرد مر ترا
دانك چشم دل ببستي بر گشا

آن تقاضاي دو چشم دل شناس
كو همي‌جويد ضياي بي‌قياس

چون فراق آن دو نور بي‌ثبات
تاسه آوردت گشادي چشمهات

پس فراق آن دو نور پايدار
تا سه مي‌آرد مر آن را پاس دار

او چو مي‌خواند مرا من بنگرم
لايق جربم و يا بد پيكرم

گر لطيفي زشت را در پي كند
تسخري باشد كه او بر وي كند

كي ببينم روي خود را اي عجب
تا چه رنگم همچو روزم يا چو شب

نقش جان خويش من جستم بسي
هيچ مي‌ننمود نقشم از كسي

گفتم آخر آينه از بهر چيست
تا بداند هر كسي كو چيست و كيست

آينهء آهن براي پوستهاست
آينهء سيماي جان سنگي‌بهاست

آينهء جان نيست الا روي يار
روي آن ياري كه باشد زان ديار

گفتم اي دل آينهء كلي بجو
رو به دريا كار بر نايد بجو

زين طلب بنده به كوي تو رسيد
درد مريم را به خرمابن كشيد

ديده تو چون دلم را ديده شد
شد دل ناديده غرق ديده شد

آينهء كلي ترا ديدم ابد
ديدم اندر چشم تو من نقش خود

گفتم آخر خويش را من يافتم
در دو چشمش راه روشن يافتم

گفت وهمم كان خيال تست هان
ذات خود را از خيال خود بدان

نقش من از چشم تو آواز داد
كه منم تو تو مني در اتحاد

كاندرين چشم منير بي زوال
از حقايق راه كي يابد خيال

در دو چشم غير من تو نقش خود
گر ببيني آن خيالي دان و رد

زانك سرمهء نيستي در مي‌كشد
باده از تصوير شيطان مي‌چشد

چشمشان خانهء خيالست و عدم
نيستها را هست بيند لاجرم

چشم من چون سرمه ديد از ذوالجلال
خانهء هستيست نه خانهء خيال

تا يكي مو باشد از تو پيش چشم
در خيالت گوهري باشد چو يشم

يشم را آنگه شناسي از گهر
كز خيال خود كني كلي عبر

يك حكايت بشنو اي گوهر شناس
تا بداني تو عيان را از قياس

بود من و فنای من خشم من و رضای من
صدق من و ریای من قفل من و کلید من

اصل من و سرشت من مسجد من کنشت من
دوزخ من بهشت من تازه من قدید من

جور کنی وفا بود درد دهی دوا بود
لایق تو کجا بود دیده جان و دید من

پیشتر از نهاد جان لطف تو داد داد جان
ای همگی مراد جان پس تو بدی مرید من

ای مه عید روی تو ای شب قدر موی تو
چون برسم بجوی تو پاک شود پلید من

جسم چو خانقاه جان فکرت​ها چو صوفیان
حلقه زدند و در میان دل چو ابایزید من

دم نزم خمش کنم با همه رو ترش کنم
تا که بگوییم تویی حاضر و مستفید من

سوی شما نبشت او بر روی بنده سطری
خط خوان کیست این جا کاین سطر را بخواند

نقشش ز زعفران است وین سطر سر جانست
هر حرف آتشی نو در دل همی​نشاند

کنجی و عشق و دلقی ما از کجا و خلقی
لیک او گرفته حلقی ما را همی​کشاند

بی دست و پا چو گویی سوی وییم غلطان
چوگان زلف ما را این سو همی​دواند

چون این طرف دویدم چوگانش حمله آرد
سوی خودم کشاند این سر بگو کی داند

هر سو که هست مستم چوگان او پرستم
در عین نیست هستم تا حکم خود براند

گر زانک تو ملولی با خفتگان بنه سر
زیرا فسردگان را هم خواب وارهاند

آن جا که شمس دینم پیدا شود به تبریز
والله که در دو عالم نی درد و درد ماند

مرا گویی بدین زاری که هستی
به عشقم چون برآیی؟ من چه دانم

منم در موج دریاهای عشقت
مرا گویی کجایی من چه دانم

مرا گویی به قربانگاه جان​ها
نمی​ترسی که آیی من چه دانم

مرا گویی اگر کشته خدایی
چه داری از خدایی من چه دانم

مرا گویی چه می جویی دگر تو
ورای روشنایی من چه دانم

مرا گویی تو را با این قفس چیست
اگر مرغ هوایی من چه دانم

مرا راه صوابی بود گم شد
ار آن ترک خطایی من چه دانم

بلا را از خوشی نشناسم ایرا
به غایت خوش بلایی من چه دانم

شبی بربود ناگه شمس تبریز
مز من یکتا دو تایی من چه دانم

سیه آن روز که بی نور جمالت گذرد
هیچ از مطبخ تو کاسه و خوانی نرسد

وای آن دل که ز عشق تو در آتش نرود
همچو زر خرج شود هیچ به کانی نرسد

سخن عشق چو بی درد بود بر ندهد
جز به گوش هوس و جز به زبانی نرسد

مریم دل نشود حامل انوار مسیح
تا امانت ز نهانی به نهانی نرسد

حس چو بیدار بود خواب نبیند هرگز
از جهان تا نرود دل به جهانی نرسد

غفلت مرگ زد آن را که چنان خشک شدست
از غم آنک ورا تره به نانی نرسد

این زمان جهد بکن تا ز زمان بازرهی
پیش از آن دم که زمانی به زمانی نرسد

هر حیاتی که ز نان رست همان نان طلبد
آب حیوان به لب هر حیوانی نرسد

تیره صبحی که مرا از تو سلامی نرسد
تلخ روزی که ز شهد تو بیانی نرسد

بر دست من نه جام جان ای دستگیر عاشقان
دور از لب بیگانگان پیش آر پنهان ساقیا

ای جان جان اي جان جان ما نامدیم از بهر نان
برجه گدارویی مکن در بزم سلطان ساقیا

اول بگیر آن جام مه بر کفه آن پیر نه
چون مست گردد پیر ده رو سوی مستان ساقیا

برخیز ای ساقی بیا ای دشمن شرم و حیا
تا بخت ما خندان شود پیش آی خندان ساقیا

شبی یا پرده عودی و یا مشک عبرسودی
و یا یوسف بدین زودی از آن بازار می‌آید

چه نورست این چه تابست این چه ماه و آفتابست این
مگر آن یار خلوت جو ز کوه و غار می‌آید

سبوی می چه می‌جویی دهانش را چه می‌بویی
تو پنداری که او چون تو از این خمار می‌آید

چه نقصان آفتابی را اگر تنها رود در ره
چه نقصان حشمت مه را که بی‌دستار می‌آید

چه خورد این دل در آن محفل که همچون مست اندر گل
از آن میخانه چون مستان چه ناهموار می‌آید

مخسب امشب مخسب امشب قوامش گیر و دریابش
که او در حلقه مستان چنین بسیار می‌آید

گلستان می‌شود عالم چو سروش می‌کند سیران
قیامت می‌شود ظاهر چو در اظهار می‌آید

همه چون نقش دیواریم و جنبان می‌شویم آن دم
که نور نقش بند ما بر این دیوار می‌آید

گهی در کوی بیماران چو جالینوس می‌گردد
گهی بر شکل بیماران به حیلت زار می‌آید

خمش کردم خمش کردم که این دیوان شعر من
ز شرم آن پری چهره به استغفار می‌آید

در دل و در دیده دیو و پری
دبدبه فر سلیمان ماست

رستم دستان و هزاران چو او
بنده و بازیچه دستان ماست

بس نبود مصر مرا این شرف
این که شهش یوسف کنعان ماست

خیز که فرمان ده جان و جهان
از کرم امروز به فرمان ماست

زهره و مه دف زن شادی ماست
بلبل جان مست گلستان ماست

کاسه ارزاق پیاپی شده‌ست
کیسه اقبال حرمدان ماست

شاه شهی بخش طرب ساز ماست
یار پری روی پری خوان ماست

آن ملک مفخر چوگان و گوی
شکر که امروز به میدان ماست

آن ملک مملکت جان و دل
در دل و در جان پریشان ماست

کیست در آن گوشه دل تن زده
پیش کشش کو شکرستان ماست

خازن رضوان که مه جنت‌ست
مست رضای دل رضوان ماست

شور درافکنده و پنهان شده
او نمک عمر و نمکدان ماست

گوشه گرفتست و جهان مست اوست
او خضر و چشمه حیوان ماست

چون نمک دیگ و چو جان در بدن
از همه ظاهرتر و پنهان ماست

نیست نماینده و خود جمله اوست
خود همه ماییم چو او آن ماست

بیش مگو حجت و برهان که عشق
در خمشی حجت و برهان ماست

ازتوبه حق رسیده ام،ای حق حق گزارمن
شکر تو را ستاده ام شمس من و خدای من

مات شدم زعشق تو زانکه شه دو عالمی
تا تو مرا نظر کنی  شمس من و خدای من

محو شدم  به پیش تو تا  که اثر نماندم
شرط ادب چنین بود شمس من و خدای من

کعبه من کنشت تو دوزخ من بهشت تو
مونس روزگار من شمس من و خدای من 

برق اگرهزار بارچرخ زند به شرق وغرب
از تو نشان کی آورد شمس من و خدای من

محو   شوم  به  پیش  تو،تا  که اثر  نماندم
شرط ادب چنین بود شمس من و خدای من

مات  شوم ز عشق تو، زانکه شه دو عالمی
تا تو مرا  نظر کنی  شمس  من و خدای من

خرد پوره آدم چه خبر دارد از این دم
 که من از جمله عالم به دو صد پرده نهانم

مشنو این سخن از من و نه زین خاطر روشن 
که از این ظاهر و باطن نه پذیرم نه ستانم

رخ تو گر چه که خوب است قفص جان تو چوب است 
برم از من که بسوزی که زبانه ست زبانم

نه ز بویم نه ز رنگم نه ز نامم نه ز ننگم 
حذر از تیر خدنگم که خدایی است کمانم

نه می خام ستانم نه ز کس وام ستانم 
نه دم و دام ستانم هله ای بخت جوانم 

چو گلستان جنانم طربستان جهانم 
به روان همه مردان که روان است روانم

شکرستان خیالت بر من گلشکر آرد
به گلستان حقایق گل صدبرگ فشانم

چو درآیم به گلستان گل افشان وصالت 
ز سر پا بنشانم که ز داغت به نشانم

عجب ای عشق چه جفتی چه غریبی چه شگفتی 
چو دهانم بگرفتی به درون رفت بیانم

چو به تبریز رسد جان سوی شمس الحق و دینم 
 همه اسرار سخن را به نهایت برسانم

می پرم چون تیر سوی عشرت و نوشت
ای دوست بمشکن به جفاهات کمانم

چون خیمه به یک پای به پیش تو بپایم
در خرگهت ای دوست درآر و بنشانم

هین آن لب ساغر بنه اندر لب خشکم
وانگه بشنو سحر محقق ز دهانم

بشنو خبر بابل و افسانه وایل
زیرا ز ره فکرت سیاح جهانم

معذور همی​دار اگر شور ز حد شد
چون می ندهد عشق یکی لحظه امانم

آن دم که ملولی ز ملولیت ملولم
چون دست بشویی ز من انگشت گزانم

آن شب که دهی نور چو مه تا به سحرگاه
من در پی ماه تو چو سیاره دوانم

وان روز که سر برزنی از شرق چو خورشید
ماننده خورشید سراسر همه جانم

وان روز که چون جان شوی از چشم نهانی
من همچو دل مرغ ز اندیشه طپانم

در روزن من نور تو روزی که بتابد
در خانه چو ذره به طرب رقص کنانم

این ناطقه خاموش و چو اندیشه نهان رو
تا بازنیابد سبب اندیش نشانم

مستی سرم آمد نور نظرم آمد
چيز دگر ار خواهی چيز دگرم آمد

آن راه زنم آمد توبه شکنم آمد
وان يوسف سيمين بر ناگه ببرم آمد

امروز به از دينه ای مونس ديرينه
دی مست بدان بودم، کز وی خبرم آمد

آنکس که همی جستم دی من بچراغ او را
امروز چو تنگ گل، بر رهگذرم آمد

دو دست کمر کرد او بگرفت مرا در بر
زان تاج نکورويان نادر کمرم آمد

آن باغ و بهارش بين وان خمر خمارش بين
وان هضم و گوارش بين چون گلشکرم آمد

از مرگ چرا ترسم کو آب حيات آمد
وز طعنه چرا ترسم چون او سپرم آمد

امروز سليمانم کانگشتريم دادی
وان تاج ملوکانه بر فرق سرم آمد

از حد چو بشد دردم در عشق سفر کردم
يارب چه سعادتها که زين سفرم آمد

وقتست که می نوشم تا برق زند هوشم
وقتست که بر پرم چون بال و پرم آمد

وقتست که در تابم چون صبح درين عالم
وقتست که بر غرم چون شير نرم آمد

بيتی دو بماند اما بردند مرا جانا
جايی که جهان آنجا بس مختصرم آمد

عشق چو مست و خوش شود بیخود و کش مکش شود
فاش کند چو بی​دلان بر همگان هوای من

ناز مرا به جان کشد بر رخ من نشان کشد
چرخ فلک حسد برد ز آنچ کند به جای من

من سر خود گرفته​ام من ز وجود رفته​ام
ذره به ذره می زند دبدبه فنای من

آه که روز دیر شد آهوی لطف شیر شد
دلبر و یار سیر شد از سخن و دعای من

یار برفت و ماند دل شب همه شب در آب و گل
تلخ و خمار می طپم تا به صبوح وای من

تا که صبوح دم زند شمس فلک علم زند
باز چو سرو تر شود پشت خم دوتای من

باز شود دکان گل ناز کنند جزو و کل
نای عراق با دهل شرح دهد ثنای من

ساقی جان خوبرو باده دهد سبو سبو
تا سر و پای گم کند زاهد مرتضای من

بهر خدای ساقیا آن قدح شگرف را
بر کف پیر من بنه از جهت رضای من

گفت که باده دادمش در دل و جهان نهادمش
بال و پری گشادمش از صفت صفای من

پیر کنون ز دست شد سخت خراب و مست شد
نیست در آن صفت که او گوید نکته​های من

ساقی آدمی کشم گر بکشد مرا خوشم
راح بود عطای او روح بود سخای من

باده تویی سبو منم آب تویی و جو منم
مست میان کو منم ساقی من سقای من

از کف خویش جسته​ام در تک خم نشسته​ام
تا همگی خدا بود حاکم و کدخدای من

شمس حقی که نور او از تبریز تیغ زد
غرقه نور او شد این شعشعه ضیای من

بود من و فنای من خشم من و رضای من
صدق من و ریای من قفل من و کلید من

اصل من و سرشت من مسجد من کنشت من
دوزخ من بهشت من تازه من قدید من

جور کنی وفا بود درد دهی دوا بود
لایق تو کجا بود دیده جان و دید من

پیشتر از نهاد جان لطف تو داد داد جان
ای همگی مراد جان پس تو بدی مرید من

ای مه عید روی تو ای شب قدر موی تو
چون برسم بجوی تو پاک شود پلید من

جسم چو خانقاه جان فکرت​ها چو صوفیان
حلقه زدند و در میان دل چو ابایزید من

دم نزم خمش کنم با همه رو ترش کنم
تا که بگوییم تویی حاضر و مستفید من

عید آمد ای مجنون غلغل شنو از گردون
کان معتمد سدره از عرش مجید آمد

عید آمد ره جویان رقصان و غزل گویان
کان قیصر مه رویان زان قصر مشید آمد

صد معدن دانایی مجنون شد و سودایی
کان خوبی و زیبایی بی​مثل و ندید آمد

زان قدرت پیوستش داوود نبی مستش
تا موم کند دستش گر سنگ و حدید آمد

عید آمد و ما بی​او عیدیم بیا تا ما
بر عید زنیم این دم کان خوان و ثرید آمد

زو زهر شکر گردد زو ابر قمر گردد
زو تازه و تر گردد هر جا که قدید آمد

برخیز به میدان رو در حلقه رندان رو
رو جانب مهمان رو کز راه بعید آمد

غم​هاش همه شادی بندش همه آزادی
یک دانه بدو دادی صد باغ مزید آمد
 
من بنده آن شرقم در نعمت آن غرقم
جز نعمت پاک او منحوس و پلید آمد

بربند لب و تن زن چون غنچه و چون سوسن
رو صبر کن از گفتن چون صبر کلید آمد

باز آمدم باز آمدم از پيش آن يار آمدم
در من نگر در من نگر بهر تو غمخوار آمدم

شاد آمدم شاد آمدم از جمله آزاد آمدم
چندين هزاران سال شد تا من بگفتار آمدم

آنجا روم آنجا روم بالا بدم بالا روم
بازم رهان بازم رهان کاينجا بزنهار آمدم

من مرغ لاهوتی بدم ديدی که ناسوتی شدم
دامش نديدم ناگهان در وی گرفتار آمدم

من نور پاکم ای پسر نه مشت خاکم مختصر
آخر صدف من نيستم من دُرِّ شهوار آمدم

ما را بچشم سر مبين ما را بچشم سر ببين
آنجا بيا مارا ببين کاينجا سبکسار آمدم

از چار مادر برترم وز هفت آبا نيز هم
من  گوهر کانی بدم کاينجا به ديدار آمدم

يارم به بازار آمدست چالاک و هشيار آمدست
ورنه  ببازارم چه کار وي را  طلب کار آمدم

ای شمس تبريزی نظر در کل  عالم کی کنی
کاندر بيابان فنا جان و دل افکار آمدم

گفتا که: چند راني؟ گفتم: که تا بخواني
گفتا که: چند جوشي؟ گفتم که: تا قيامت

دعوي عشق کردم سوگندها بخوردم کز
عشق ياوه کردم من ملکت و شهامت

گفتا: براي دعوي قاضي گواه خواهد
گفتم: گواه اشکم زردي رخ علامت

گفتا: گواه جرحست تر دامنست چشمت
گفتم: به فر عدلت عدلند و بي غرامت

گفتا: که بود همره؟ گفتم خيالت اي شه
گفتا: که خواندت اينجا؟ گفتم که: بوي جامت

گفتا: چه عزم داري؟ گفتم وفا و ياري
گفتا زمن چه خواهي؟ گفتم که لطف عامت

گفتا: کجاست خوشتر؟ گفتم: که قصر قيصر
گفتا: چه ديدي آنجا؟ گفتم: که صد کرامت

گفتا: چرا خاليست؟ گفتم: ز بيم رهزن
گفتا: که کيست رهزن؟ گفتم: که اين ملامت

گفتا: کجاست ايمن؟ گفتم که زهد و تقوي
گفتا: که زهد چه بود؟ گفتم: رو سلامت

گفتا: کجاست ايمن؟ گفتم: به کوي عشقت
گفتا: که چوني آنجا؟ گفتم: در استقامت

خامش که گر بگويم من نکته‌هاي او را
از خويشتن برآيي ني در بود نه بامت

ماییم و موج سودا شب تا به روز تنها
خواهی بیا ببخشا خواهی برو جفا کن

از من گریز تا تو هم در بلا نیفتی
بگزین ره سلامت ترک ره بلا کن

ماییم و آب دیده در کنج غم خزیده
بر آب دیده ما صد جای آسیا کن

خیره کشی است ما را دارد دلی چو خارا
بکشد کسش نگوید تدبیر خونبها کن

بر شاه خوبرویان واجب وفا نباشد
ای زردروی عاشق تو صبر کن وفا کن

دردی است غیر مردن آن را دوا نباشد
پس من چگونه گویم کاین درد را دوا کن

در خواب دوش پیری در کوی عشق دیدم
با دست اشارتم کرد که عزم سوی ما کن

گر اژدهاست بر ره عشقی است چون زمرد
از برق این زمرد هی دفع اژدها کن

بس کن که بیخودم من ور تو هنرفزایی
تاریخ بوعلی گو تنبیه بوالعلا کن

عشق چو مست و خوش شود بیخود و کش مکش شود
فاش کند چو بی دلان بر همگان هوای من

ناز مرا به جان کشد بر رخ من نشان کشد
چرخ فلک حسد برد ز آنچ کند به جای من

من سر خود گرفته ام من ز وجود رفته ام
ذره به ذره می زند دبدبه فنای من

آه که روز دیر شد آهوی لطف شیر شد
دلبر و یار سیر شد از سخن و دعای من

یار برفت و ماند دل شب همه شب در آب و گل
تلخ و خمار می طپم تا به صبوح وای من

تا که صبوح دم زند شمس فلک علم زند
باز چو سرو تر شود پشت خم دوتای من

باز شود دکان گل ناز کنند جزء و کل
نای عراق با دهل شرح دهد ثنای من

ساقی جان خوبرو باده دهد سبو سبو 
تا سر و پای گم کند زاهد مرتضای من

بهر خدای ساقیا آن قدح شگرف را
بر کف پیر من بنه از جهت رضای من

گفت که باده دادمش در دل و جهان نهادمش
بال و پری گشادمش از صفت صفای من

پیر کنون ز دست شد سخت خراب و مست شد
نیست در آن صفت که او گوید نکته های من

ساقی آدمی کشم گر بکشد مرا خوشم
راح بود عطای او روح بود سخای من

باده تویی سبو منم آب تویی و جو منم
مست میان کو منم ساقی من سقای من

از کف خویش جسته ام در تک خم نشسته ام
تا همگی خدا بود حاکم و کدخدای من

شمس حقی که نور او از تبریز تیغ زد
غرقه نور او شد این شعشعه ضیای من

گفتا که: چند راني؟ گفتم: که تا بخواني
گفتا که: چند جوشي؟ گفتم که: تا قيامت

دعوي عشق کردم سوگندها بخوردم
کز عشق ياوه کردم من ملکت و شهامت

گفتا: براي دعوي قاضي گواه خواهد
گفتم: گواه اشکم زردي رخ علامت

گفتا: گواه جرحست تر دامنست چشمت
گفتم: به فر عدلت عدلند و بي غرامت

گفتا: که بود همره؟ گفتم خيالت اي شه
گفتا: که خواندت اينجا؟ گفتم که: بوي جامت

گفتا: چه عزم داري؟ گفتم وفا و ياري
گفتا زمن چه خواهي؟ گفتم که لطف عامت

گفتا: کجاست خوشتر؟ گفتم: که قصر قيصر
گفتا: چه ديدي آنجا؟ گفتم: که صد کرامت

گفتا: چرا خاليست؟ گفتم: ز بيم رهزن
گفتا: که کيست رهزن؟ گفتم: که اين ملامت

گفتا: کجاست ايمن؟ گفتم که زهد و تقوي
گفتا: که زهد چه بود؟ گفتم: رو سلامت

گفتا: کجاست ايمن؟ گفتم: به کوي عشقت
گفتا: که چوني آنجا؟ گفتم: در استقامت

خامش که گر بگويم من نکته‌هاي او را
از خويشتن برآيي ني در بود نه بامت

رو ترش و گران کنی تا سر خود نهان کنی
بار دگر گرفتمت بار دگر همان مکن

باده خاص خورده‌ای جام خلاص خورده‌ای
بوی شراب می زند لخلخه در دهان مکن

چون سر عشق نیستت عقل مبر ز عاشقان
چشم خمار کم گشا روی به ارغوان مکن

چون سر صید نیستت دام منه میان ره
چونک گلی نمی‌دهی جلوه گلستان مکن

غم نخورد ز رهزنی آه کسی نگیردش
نیست چنان کسی کی او حکم کند چنان مکن

خشم گرفت ابلهی رفت ز مجلس شهی
گفت شهش که شاد رو جانب ما روان مکن

خشم کسی کند کی او جان و جهان ما بود
خشم مکن تو خویش را مسخره جهان مکن

بند برید جوی دل آب سمن روا نشد
مشعله‌های جان نگر مشغله زبان مکن

هر جا که هستی حاضری از دور در ما ناظری
شب خانه روشن می شود چون یاد نامت می کنم

گه همچو باز آشنا بر دست تو پر می زنم
گه چون کبوتر پرزنان آهنگ بامت می کنم

گر غایبی هر دم چرا آسیب بر دل می زنم
ور حاضری پس من چرا در سینه دامت می کنم

دوری به تن لیک از دلم اندر دل تو روزنیست
زان روزن دزدیده من چون مه پیامت می کنم 

ای آفتاب از دور تو بر ما فرستی نور تو
ای جان هر مهجور تو جان را غلامت می کنم 

من آینه دل را ز تو این جا صقالی می دهم
من گوش خود را دفتر لطف کلامت می کنم 

در گوش تو در هوش تو و اندر دل پرجوش تو
این‌ها چه باشد تو منی وین وصف عامت می کنم

ای دل نه اندر ماجرا می گفت آن دلبر تو را
هر چند از تو کم شود از خود تمامت می کنم

ای چاره در من چاره گر حیران شو و نظاره گر
بنگر کز این جمله صور این دم کدامت می کنم

گه راست مانند الف گه کژ چو حرف مختلف
یک لحظه پخته می شوی یک لحظه خامت می کنم

گر سال‌ها ره می روی چون مهره‌ای در دست من
چیزی که رامش می کنی زان چیز رامت می کنم 

ای شه حسام الدین حسن می گوی با جانان که من
جان را غلاف معرفت بهر حسامت می کنم

از سنگ یکی خانه اعلای معظم
اندر وسط وادی بی زرع بدیدند

رفتند در آن خانه که بینند خدا را
بسیار بجستند خدا را و ندیدند

چون معتکف خانه شدند از سر تکلیف
ناگاه خطابی هم از آن خانه شنیدند

کای خانه پرستان؛ چه پرستید گل و سنگ
آن خانه پرستید که پاکان طلبیدند

آن خانه دل و خانه خدا واحد مطلق
خرم دل آنها که در آن خانه خزیدند

مانند الف راست برفتند به لبیک
آنها که در این خانه چو گردون بخمیدند

بر خطّه آن مشعر وحدت چو گذشتند
خط لمن الملک بر اغیار کشیدند

حزبی که بجز سنگ؛ ره از خانه ندیدند
چون حزب شیاطین ز در حق برمیدند

ملکی که پریشان شد از شومی شیطان شد
باز آن سلیمان شد تا باد چنین بادا

یاری که دلم خستی در بر رخ ما بستی
غمخواره یاران شد تا باد چنین بادا

هم باده جدا خوردی هم عیش جدا کردی
نک سرده مهمان شد تا باد چنین بادا

زان طلعت شاهانه زان مشعله خانه
هر گوشه چو میدان شد تا باد چنین بادا

زان خشم دروغینش زان شیوه شیرینش
عالم شکرستان شد تا باد چنین بادا

شب رفت و صبوح آمد غم رفت و فتوح آمد
خورشید درخشان شد تا باد چنین بادا

از دولت محزونان وز همت مجنونان
آن سلسله جنبان شد تا باد چنین بادا

عید آمد و عید آمد یاری که رمید آمد
عیدانه فراوان شد تا باد چنین بادا

ای مطرب صاحب دل در زیر مکن منزل
کان زهره به میزان شد تا باد چنین بادا

درویش فریدون شد هم کیسه قارون شد
همکاسه سلطان شد تا باد چنین بادا

آن باد هوا را بین ز افسون لب شیرین
با نای در افغان شد تا باد چنین بادا

فرعون بدان سختی با آن همه بدبختی
نک موسی عمران شد تا باد چنین بادا

آن گرگ بدان زشتی با جهل و فرامشتی
نک یوسف کنعان شد تا باد چنین بادا

شمس الحق تبریزی از بس که درآمیزی
تبریز خراسان شد تا باد چنین بادا

از اسلم شیطانی شد نفس تو ربانی
ابلیس مسلمان شد تا باد چنین بادا

آن ماه چو تابان شد کونین گلستان شد
اشخاص همه جان شد تا باد چنین بادا

بر روح برافزودی تا بود چنین بودی
فر تو فروزان شد تا باد چنین بادا

قهرش همه رحمت شد زهرش همه شربت شد
ابرش شکرافشان شد تا باد چنین بادا

از کاخ چه رنگستش وز شاخ چه تنگستش
این گاو چو قربان شد تا باد چنین بادا

هر جا که هستی حاضری از دور در ما ناظری
شب خانه روشن می شود چون یاد نامت می کنم

گه همچو باز آشنا بر دست تو پر می زنم
گه چون کبوتر پرزنان آهنگ بامت می کنم

گر غایبی هر دم چرا آسیب بر دل می زنم
ور حاضری پس من چرا در سینه دامت می کنم

دوری به تن لیک از دلم اندر دل تو روزنیست
زان روزن دزدیده من چون مه پیامت می کنم 

ای آفتاب از دور تو بر ما فرستی نور تو
ای جان هر مهجور تو جان را غلامت می کنم 

من آینه دل را ز تو این جا صقالی می دهم
من گوش خود را دفتر لطف کلامت می کنم 

در گوش تو در هوش تو و اندر دل پرجوش تو
این‌ها چه باشد تو منی وین وصف عامت می کنم

ای دل نه اندر ماجرا می گفت آن دلبر تو را
هر چند از تو کم شود از خود تمامت می کنم

ای چاره در من چاره گر حیران شو و نظاره گر
بنگر کز این جمله صور این دم کدامت می کنم

گه راست مانند الف گه کژ چو حرف مختلف
یک لحظه پخته می شوی یک لحظه خامت می کنم

گر سال‌ها ره می روی چون مهره‌ای در دست من
چیزی که رامش می کنی زان چیز رامت می کنم 

ای شه حسام الدین حسن می گوی با جانان که من
جان را غلاف معرفت بهر حسامت می کنم

دل را ز خود بركنده ام با چيز ديگر زنده ام
عقل و دل و انديشه را از بيخ و بن سوزيده ام

اي مردمان اي مردمان از من نيايد مردمي
ديوانه هم ننديشد آن كاندر دل انديشيده ام

ديوانه كوكب ريخته از شور من بگريخته
من با اجل آميخته در نيستي پريده ام

امروز عقل من ز من يكبارگي بيزار شد
خواهد كه ترساند مرا پنداشت من ناديده ام

من خود كجا ترسم ازو شكلي بكردم بهر او
من گيج كي باشم ولي قاصد چنين گيجيده ام

از كاسه استارگان وز خون گردون فارغم
بهر گدارويان بسي من كاسه ها ليسيده ام

من از براي مصلحت در حبس دنيا مانده ام
حبس از كجا من از كجا مال كه را دزديده ام

در حبس تن غرقم به خون وز اشك چشم هر حرون
دامان خون آلود را در خاك مي ماليده ام

مانند طفلي در شكم من پرورش دارم ز خون
يكبار زايد آدمي من بارها زاييده ام

چندانك خواهي در نگر در من كه نشناسي مرا
زيرا از آن كم ديده اي من صد صفت گرديده ام

در ديدۀ من اندر آ وز چشم من بنگر مرا
زيرا برون از ديده ها منزلگهي بگزيده ام

تو مست مست سرخوشي من مست بي سر سرخوشم
تو عاشق خندان لبي من بي دهان خنديده ام

من طرفه مرغم كز چمن با اشتهاي خويشتن
بي دام و بي گيرنده اي اندر قفس خيزيده ام

زيرا قفس با دوستان خوشتر ز باغ و بوستان
بهر رضاي يوسفان در چاه آراميده ام

در زخم او زاري مكن دعوي بيماري مكن
صد جان شيرين داده ام تا اين بلا بخريده ام

چون كرم پيله در بلا در اطلس و خز مي روي
بشنو ز كرم پيله هم كاندر قبا پوسيده ام

پوسيده اي در گور تن رو پيش اسرافيل من
كز بهر من در صور دم كز گور تن ريزيده ام

ني ني چو باز ممتحن بر دوز چشم از خويشتن
مانند طاووسي نكو من دييها پوشيده ام

پيش طبيبش سر بنه يعني مرا ترياق ده
زيرا درين دام نزه من زهرها نوشيده ام

تو پيش حلوايي جان شيرين و شيرين جان شوي
زيرا من از حلواي جان چون نيشكر باليده ام

عين ترا حلوا كند به زانك صد حلوا دهد
من لذت حلواي جان جز از لبش نشنيده ام

خاموش كن كاندر سخن حلوا بيفتد از دهن
بي گفت مردم بو برد زانسان كه من بوييده ام

هر غوره اي نالان شده كاي شمس تبريزي بيا
كز خامي و بي لذتي در خويشتن چغريده ام

از هجر روزم قیر شد دل چون کمان بد تیر شد
یعقوب مسکین پیر شد ای یوسف برنا بیا

ای موسی عمران که در سینه چه سیناهاستت
گاوی خدایی می‌کند از سینه سینا بیا

رخ زعفران رنگ آمدم خم داده چون چنگ آمدم
در گور تن تنگ آمدم ای جان باپهنا بیا

چشم محمد با نمت واشوق گفته در غمت
زان طره‌ای اندرهمت ای سر ارسلنا بیا

خورشید پیشت چون شفق ای برده از شاهان سبق
ای دیده بینا به حق وی سینه دانا بیا

ای جان تو و جان‌ها چو تن بی‌جان چه ارزد خود بدن
دل داده‌ام دیر است من تا جان دهم جانا بیا

تا برده‌ای دل را گرو شد کشت جانم در درو
اول تو ای دردا برو و آخر تو درمانا بیا

ای تو دوا و چاره‌ام نور دل صدپاره‌ام
اندر دل بیچاره‌ام چون غیر تو شد لا بیا

نشناختم قدر تو من تا چرخ می‌گوید ز فن
دی بر دلش تیری بزن دی بر سرش خارا بیا

ای قاب قوس مرتبت وان دولت بامکرمت
کس نیست شاها محرمت در قرب او ادنی بیا

ای خسرو مه وش بیا ای خوشتر از صد خوش بیا
ای آب و ای آتش بیا ای در و ای دریا بیا

مخدوم جانم شمس دین از جاهت ای روح الامین
تبریز چون عرش مکین از مسجد اقصی بیا

روز و شب را همچو خود مجنون کنم
روز و شب را کی گذارم روز و شب

جان و دل از عاشقان می​خواستند
جان و دل را می​سپارم روز و شب

تا نیابم آن چه در مغز منست
یک زمانی سر نخارم روز و شب

تا که عشقت مطربی آغاز کرد
گاه چنگم گاه تارم روز و شب

می​زنی تو زخمه و بر می​رود
تا به گردون زیر و زارم روز و شب

ساقیی کردی بشر را چل صبوح
زان خمیر اندر خمارم روز و شب

ای مهار عاشقان در دست تو
در میان این قطارم روز و شب

می​کشم مستانه بارت بی​خبر
همچو اشتر زیر بارم روز و شب

تا بنگشایی به عشقت روزه​ام
تا قیامت روزه دارم روز و شب

چون ز خوان فضل روزه بشکنم
عید باشد روزگارم روز و شب

جان روز و جان شب ای جان تو
انتظارم انتظارم روز و شب

تا به سالی نیستم موقوف عید
با مه تو عیدوارم روز و شب

زان شبی که وعده کردی روز بعد
روز و شب را می​شمارم روز و شب

بس که کشت مهر جانم تشنه است
ز ابر دیده اشکبارم روز و شب

در شهر یکی کس را هشیار نمی‌بینم
هر یک بتر از دیگر شوریده و دیوانه

جانا به خرابات آ تا لذت جان بینی
جان را چه خوشی باشد بی‌صحبت جانانه

هر گوشه یکی مستی دستی ز بر دستی
و آن ساقی هر هستی با ساغر شاهانه

تو وقف خراباتی دخلت می و خرجت می
زین وقف به هشیاران مسپار یکی دانه

ای لولی بربط زن تو مستتری یا من
ای پیش چو تو مستی افسون من افسانه

از خانه برون رفتم مستیم به پیش آمد
در هر نظرش مضمر صد گلشن و کاشانه

چون کشتی بی‌لنگر کژ می‌شد و مژ می‌شد
وز حسرت او مرده صد عاقل و فرزانه

گفتم ز کجایی تو تسخر زد و گفت ای جان
نیمیم ز ترکستان نیمیم ز فرغانه

نیمیم ز آب و گل نیمیم ز جان و دل
نیمیم لب دریا نیمی همه دردانه

گفتم که رفیقی کن با من که منم خویشت
گفتا که بنشناسم من خویش ز بیگانه

من بی‌دل و دستارم در خانه خمارم
یک سینه سخن دارم هین شرح دهم یا نه

در حلقه لنگانی می‌باید لنگیدن
این پند ننوشیدی از خواجه علیانه

سرمست چنان خوبی کی کم بود از چوبی
برخاست فغان آخر از استن حنانه

شمس الحق تبریزی از خلق چه پرهیزی
اکنون که درافکندی صد فتنه فتانه

در شهر یکی کس را هشیار نمی‌بینم
هر یک بتر از دیگر شوریده و دیوانه

جانا به خرابات آ تا لذت جان بینی
جان را چه خوشی باشد بی‌صحبت جانانه

هر گوشه یکی مستی دستی ز بر دستی
و آن ساقی هر هستی با ساغر شاهانه

تو وقف خراباتی دخلت می و خرجت می
زین وقف به هشیاران مسپار یکی دانه

ای لولی بربط زن تو مستتری یا من
ای پیش چو تو مستی افسون من افسانه

از خانه برون رفتم مستیم به پیش آمد
در هر نظرش مضمر صد گلشن و کاشانه

چون کشتی بی‌لنگر کژ می‌شد و مژ می‌شد
وز حسرت او مرده صد عاقل و فرزانه

گفتم ز کجایی تو تسخر زد و گفت ای جان
نیمیم ز ترکستان نیمیم ز فرغانه

نیمیم ز آب و گل نیمیم ز جان و دل
نیمیم لب دریا نیمی همه دردانه

گفتم که رفیقی کن با من که منم خویشت
گفتا که بنشناسم من خویش ز بیگانه

من بی‌دل و دستارم در خانه خمارم
یک سینه سخن دارم هین شرح دهم یا نه

در حلقه لنگانی می‌باید لنگیدن
این پند ننوشیدی از خواجه علیانه

سرمست چنان خوبی کی کم بود از چوبی
برخاست فغان آخر از استن حنانه

شمس الحق تبریزی از خلق چه پرهیزی
اکنون که درافکندی صد فتنه فتانه

آمدم کز سر بگیرم خدمت گلزار او
آمدم کآتش بیارم درزنم در خار خود

آمدم تا صاف گردم از غبار هر چه رفت
نیک خود را بد شمارم از پی دلدار خود

آمدم با چشم گریان تا ببیند چشم من
چشمه​های سلسبیل از مهر آن عیار خود

خیز ای عشق مجرد مهر را از سر بگیر
مردم و خالی شدم ز اقرار و از انکار خود

زانک بی​صاف تو نتوان صاف گشتن در وجود
بی تو نتوان رست هرگز از غم و تیمار خود

من خمش کردم به ظاهر لیک دانی کز درون
گفت خون آلود دارم در دل خون خوار خود

درنگر در حال خاموشی به رویم نیک نیک
تا ببینی بر رخ من صد هزار آثار خود

این غزل کوتاه کردم باقی این در دل است
گویم ار مستم کنی از نرگس خمار خود

ای خموش از گفت خویش و ای جدا از جفت خویش
چون چنین حیران شدی از عقل زیرکسار خود

ای خمش چونی از این اندیشه​های آتشین
می​رسد اندیشه​ها با لشکر جرار خود

وقت تنهایی خمش باشند و با مردم بگفت
کس نگوید راز دل را با در و دیوار خود

تو مگر مردم نمی​یابی که خامش کرده​ای
هیچ کس را می​نبینی محرم گفتار خود

تو مگر از عالم پاکی نیامیزی به طبع
با سگان طبع کآلودند از مردار خود

آمدی کاتش در این عالم زنی
وانگشتی تا نکردی عاقبت

ای ز عشقت عالمی ویران شده
قصد این ویرانه کردی عاقبت

من تو را مشغول می‌کردم دلا
یاد آن افسانه کردی عاقبت

عشق را بی‌خویش بردی در حرم
عقل را بیگانه کردی عاقبت

یا رسول الله ستون صبر را
استن حنانه کردی عاقبت

شمع عالم بود عقل چاره‌گر
شمع را پروانه کردی عاقبت

یک سرم این سو و یک سر سوی تو
دو سرم چون شانه کردی عاقبت

دانه‌ای بیچاره بودم زیر خاک
دانه را دردانه کردی عاقبت

دانه را هم باغ و بستان ساختی
خاک را کاشانه کردی عاقبت

ای دل مجنون و از مجنون بتر
مردی مردانه کردی عاقبت

کاسه سر از تو پر بود و تو تهی
کاسه را پیمانه کردی عاقبت

جان جانداران سرکش را به علم
عاشق جانانه کردی عاقبت

شمس تبریزی که مر هر ذره را
روشن و فرزانه کردی عاقبت

دلنوازان ناز  نازان در ره اند
گلعذاران از گلستان می رسنـــد

اندک اندک زين جهان هست و نيست
نيستان رفتند  و هستان می رسنـــد

جمله دامنهای پر زر همچو کان
از برای تنگ دستان می رسنـــد

لاغران خسته از مرعای عشــق
فربهان و تندرستان می رسنـــد

جان پاکان چون شعاع آفتــاب
از چنان بالا  به پستان می رسنـــد

خرم آن باغی که بهر مريــمان
ميوه های نو زمستان می رسنـــد

اصلشان لطفست و هم واگشت لطف
هم ز بستان سوی بستان می رسنـــد

آمده​ام چو عقل و جان از همه دیده​ها نهان
تا سوی جان و دیدگان مشعله نظر برم

آمده که رهزنم بر سر گنج شه زنم
آمده​ام که زر برم زر نبرم خبر برم

گر شکند دل مرا جان بدهم به دل شکن
گر ز سرم کله برد من ز میان کمر برم

اوست نشسته در نظر من به کجا نظر کنم
اوست گرفته شهر دل من به کجا سفر برم

آنک ز زخم تیر او کوه شکاف می کند
پیش گشادتیر او وای اگر سپر برم

گفتم آفتاب را گر ببری تو تاب خود
تاب تو را چو تب کند گفت بلی اگر برم

آنک ز تاب روی او نور صفا به دل کشد
و آنک ز جوی حسن او آب سوی جگر برم

در هوس خیال او همچو خیال گشته​ام
وز سر رشک نام او نام رخ قمر برم

این غزلم جواب آن باده که داشت پیش من
گفت بخور نمی​خوری پیش کسی دگر برم

سر خنب ها گشادم ز هزار خم چشیدم
چو شراب سرکش تو به لب و سرم نیامد

چه عجب که در دل من گل و یاسمن بخندد
که سمن بری لطیفی چو تو در برم نیامد

ز پیت مراد خود را دو سه روز ترک کردم
چه مراد ماند زان پس که میسرم نیامد

دو سه روز شاهیت را چو شدم غلام و چاکر
به جهان نماند شاهی که چو چاکرم نیامد

خردم گفت برپر ز مسافران گردون
چه شکسته پا نشستی که مسافرم نیامد

چو پرید سوی بامت ز تنم کبوتر دل
به فغان شدم چو بلبل که کبوترم نیامد

چو پی کبوتر دل به هوا شدم چو بازان
چه همای ماند و عنقا که برابرم نیامد

برو ای تن پریشان تو و آن دل پشیمان
که ز هر دو تا نرستم دل دیگرم نیامد

زان ماه که خورشید از او شرمنده ست
بی شرم بود مرد چه بی شرمی ها

************************

این آتش عشق می پزاند ما را
هر شب به خرابات کشاند ما را

با اهل خرابات نشاند ما را
تا غیر خرابات نداند ما را

*************************

ای زندگی تن و توانم همه تو
جانی و دلی ای دل و جانم همه تو

تو هستی من شدی از آنی همه من
من نیست شدم در تو از آنم همه تو

امروز خندان آمدی مفتاح زندان آمدی
بر مستمندان آمدی چون بخشش و فضل خدا

خورشید را حاجب تویی اومید را واجب تویی
مطلب تویی طالب تویی هم منتها هم مبتدا

درسینه ها برخاسته اندیشه را آراسته
هم خویش حاجت خواسته هم خویشتن کرده روا

ای روح بخش بی بدل وی لذت علم و عمل
باقی بهانه ست و دغل کین علت آمد وان دوا

ما زان دغل کژبین شده با بی گنه در کین شده
گه مست حورالعین شده گه مست نان و شوربا

این سکر بین هل عقل را وین نقل بین هل نقل را
کز بهر نان و بقل را چندین نشاید ماجرا

تدبیر صد رنگ افکنی بر روم و بر زنگ افکنی
واندر میان جنگ افکنی فی اصطناع لایری

می مال پنهان گوش جان می نه بهانه بر کسان
جان رب خلصنی زنان والله که لاغست ای کیا

خامش که بس مستعجلم رفتم سوی پای علم
کاغذ بنه بشکن قلم ساقی درآمد الصلا

چه کند چرخ فلک را؟ چه کند عالم شک را؟
چو بر آن چرخ معانی مهش انوار تــو دارد

بخدا ديو ملامـت برهد روز قيامت
اگر او مهر تــو دارد، اگر اقرار تــو دارد

بخدا حور و فرشته، بدو صد نور سرشته
نبرد سر، نپرد جان، اگر انکار تــو دارد

تو کيی؟ آنک ز خاکی تو و من سازی و گويی
نه چنان ساختمت من که کس انکار تــو دارد

ز  بلا های معظم نخورد غم، نخورد غم
دل منصور حلاجی، که سر دار تــو دارد

چو ملک کوفت دمامه بنه ای عقل عمامه
تو مپندار که آن مه غم دستار تــو دارد

بمر ای خواجه زمانی، مگشا هيچ دکانی
تو مپندار که روزی  همه بازار تــو دارد

تو از آن روز که زادی هدف نعمت و دادی
نه کليد در روزی دل طرار  تــو دارد

بن هر بيح و گياهی خورد  رزق  الهی
که ز هر برگ و نباتش شکر انبار تــو دارد

طمع روزی جان کن, سوی فردوس کشان کن
همه وسواس  و  عقيله دل   بيمار تــو دارد

نه کدوی  سر  هر کس  می  راوق تــو دارد
نه هران دست که خارد گل بی خار تــو دارد

چو کدو پاک بشويد ز کدو باده برويد
که سر و سينه پاکان می از آثار تــو دارد

خمش ای بلبل جانها که غبارست زبانها
که دل و جان سخنها نظر يار تــو دارد

بنما شمس حقايق تو ز تبريز مشارق
که مه و شمس و عطارد غم ديدار تــو دارد

در مجلس حیرانی، جانی است مرا جانی
زان شد که تو می دانی، آهسته که سرمستم

پیش آی دمی جانم! زین بیش مرنجانم
ای دلبر خندانم! آهسته که سرمستم

ساقی می جانان بگذر ز گران جانان
دزدیده ز رهبانان، آهسته که سرمستم

رندی و چو من فاشی، بر ملت قلاشی
در پرده چرا باشی؟ آهسته که سرمستم

ای می بترم از تو من باده ترم از تو
پرجوش ترم از تو، آهسته که سرمستم

از باده جوشانم وز خرقه فروشانم
از یار چه پوشانم؟ آهسته که سرمستم

تا از خود ببریدم من عشق تو بگزیدم
خود را چو فنا دیدم، آهسته که سرمستم

هر چند به تلبیسم در صورت قسیسم
نور دل ادریسم، آهسته که سرمستم

در مذهب بی‌کیشان بیگانگی خویشان
با دست بر ایشان آهسته که سرمستم

ای صاحب صد دستان بی‌گاه شد از مستان
احداث و گرو بستان آهسته که سرمستم

بر دست من نه جام جان اي دستگير عاشقان
دور از لب بيگانگان پيش آر پنهان ساقيا

اي جان جان اي جان جان ما نامديم از بهر نان
برجه گدارويي مکن در بزم سلطان ساقيا

اول بگير آن جام مه بر کفه آن پير نه
چون مست گردد پير ده روي سوي مستان ساقيا

برخيز اي ساقي بيا اي دشمن شرم و حيا
تا بخت ما خندان شود پيش آي خندان ساقيا

با ستم و جفا خوشم گر چه درون آتشم
چونک تو سایه افکنی بر سرم ای همای من

چونک کند شکرفشان عشق برای سرخوشان
نرخ نبات بشکند چاشنی بلای من

عود دمد ز دود من کور شود حسود من
زفت شود وجود من تنگ شود قبای من

آن نفس این زمین بود چرخ زنان چو آسمان
ذره به ذره رقص در نعره زنان که​های من

آمد دی خیال تو گفت مرا که غم مخور
گفتم غم نمی​خورم ای غم تو دوای من

گفت که غم غلام تو هر دو جهان به کام تو
لیک ز هر دو دور شو از جهت لقای من

گفتم چون اجل رسد جان بجهد از این جسد
گر بروم به سوی جان باد شکسته پای من

گفت بلی به گل نگر چون ببرد قضا سرش
خنده زنان سری نهد در قدم قضای من

گفتم اگر ترش شوم از پی رشک می شوم
تا نرسد به چشم بد کر و فر ولای من

گفت که چشم بد بهل کو نخورد جز آب و گل
چشم بدان کجا رسد جانب کبریای من

گفتم روزکی دو سه مانده​ام در آب و گل
بسته خوفم و رجا تا برسد صلای من

گفت در آب و گل نه​ای سایه توست این طرف
برد تو را از این جهان صنعت جان ربای من

زینچ بگفت دلبرم عقل پرید از سرم 
باقی قصه عقل کل بو نبرد چه جای من

صد نامه فرستادم صد راه نشان دادم
یا راه نمی‌دانی یا نامه نمی‌خوانی

گر نامه نمی‌خوانی خود نامه تو را خواند
ور راه نمی‌دانی در پنجه ره دانی

بازآ که در آن محبس قدر تو نداند کس
با سنگ دلان منشین چون گوهر این کانی

ای از دل و جان رسته دست از دل و جان شسته
از دام جهان جسته بازآ که ز بازانی

هم آبی و هم جویی هم آب همی‌جویی
هم شیر و هم آهویی هم بهتر از ایشانی

چند است ز تو تا جان تو طرفه تری یا جان
آمیخته‌ای با جان یا پرتو جانانی

نور قمری در شب قند و شکری در لب
یا رب چه کسی یا رب اعجوبه ربانی

هر دم ز تو زیب و فر از ما دل و جان و سر
بازار چنین خوشتر خوش بدهی و بستانی

از عشق تو جان بردن وز ما چو شکر مردن
زهر از کف تو خوردن سرچشمه حیوانی

همچو پره و قفل من چون جفت گردم با کسی
همچو مرغ کشته آن دم پرم از من برکشد

کفر و دین عاشقانش هم رقوم عشق اوست
حاش لله کان رقم بر طایفه دیگر کشد

چون گشاید باگشادم چون ببندد بسته ام
گوی میدان خود کی باشد تا ز چوگان سر کشد

همچو ابراهیم گاهم جانب آتش برد
همچو احمد گاهم از آتش سوی کوثر کشد

گویی آتش خوشتر آید مر تو را یا کوثرش
خوشترم آنست کان سلطان مرا خوشتر کشد

آب و آتش خوشتر آمد رنج و راحت داد اوست
زین سبب ها ساخت تا بر دیده ها چادر کشد

دوست را دشمن نماید آب را آتش کند
مومنی را ناگهان در حلقه کافر کشد

سرخوشان و سرکشان را عشق او بند و گشاست
سرکشان را موکشان آن عشق در چنبر کشد

بر حذر باید بدن گر چه حذر هم داد اوست
آن حذر او داد کز بهر بچه مادر کشد

میان خونم و ترسم که گر آید خیال او
به خون دل خیالش را ز بی​خویشی بیالایم

خیالات همه عالم اگر چه آشنا داند
به خون غرقه شود والله اگر این راه بگشایم

منم افتاده در سیلی اگر مجنون آن لیلی
ز من گر یک نشان خواهد نشانی​هاش بنمایم

همه گردد دل پاره همه شب همچو استاره
شده خواب من آواره ز سحر یار خودرایم

ز شب​های من گریان بپرس از لشکر پریان
که در ظلمت ز آمدشد پری را پای می سایم

اگر یک دم بیاسایم روان من نیاساید
من آن لحظه بیاسایم که یک لحظه نیاسایم

رها کن تا چو خورشیدی قبایی پوشم از آتش
در آن آتش چو خورشیدی جهانی را بیارایم

که آن خورشید بر گردون ز عشق او همی​سوزد
و هر دم شکر می گوید که سوزش را همی​شایم

رها کن تا که چون ماهی گدازان غمش باشم
که تا چون مه نکاهم من چو مه زان پس نیفزایم

بیا بیا درویش من مرو مرو از پیش من
تویی تویی هم کیش من تویی تویی هم خویش من

هر جا روم با من روی هر منزلی محرم شوی
روز و شبم مونس تویی دام مرا خوش آهوی

ای شمع من بس روشنی در خانه​ام چون روزنی
تیر بلا چون دررسد هم اسپری هم جوشنی

صبر مرا برهم زدی عقل مرا رهزن شدی
دل را کجا پنهان کنم در دلبری تو بی​حدی

ای فخر من سلطان من فرمان ده و خاقان من
چون سوی من میلی کنی روشن شود چشمان من

هر جا تویی جنت بود هر جا روی رحمت بود
چون سایه​ها در چاشتگه فتح و ظفر پیشت دود

فضل خدا همراه تو امن و امان خرگاه تو
بخشایش و حفظ خدا پیوسته در درگاه تو

باز آمدم باز آمدم از پيش آن يار آمدم
در من نگر در من نگر بهر تو غمخوار آمدم

شاد آمدم شاد آمدم از جمله آزاد آمدم
چندين هزاران سال شد تا من بگفتار آمدم

آنجا روم آنجا روم بالا بدم بالا روم
بازم رهان بازم رهان کاينجا بزنهار آمدم

من مرغ لاهوتی بدم ديدی که ناسوتی شدم
دامش نديدم ناگهان در وی گرفتار آمدم

من نور پاکم ای پسر نه مشت خاکم مختصر
آخر صدف من نيستم من دُرِّ شهوار آمدم

ما را بچشم سر مبين ما را بچشم سر ببين
آنجا بيا مارا ببين کاينجا سبکسار آمدم

از چار مادر برترم وز هفت آبا نيز هم
من  گوهر کانی بدم کاينجا به ديدار آمدم

يارم به بازار آمدست چالاک و هشيار آمدست
ورنه  ببازارم چه کار وي را  طلب کار آمدم

ای شمس تبريزی نظر در کل  عالم کی کنی
کاندر بيابان فنا جان و دل افکار آمدم

ديده سيرست مرا جان دليرست مرا
زهره شيرست مرا زهره تابنده شدم

گفــت که ديوانه نه ای لايق اين خانه نه ای
رفتم و ديوانه شدم سلسله بندنده شدم

گفــت که سرمست نه ای رو که از اين دست نه ای
رفتم و سرمست شدم وز طرب آکنده شدم

گفــت که تو کشته نه ای در طرب آغشته نه ای
پيش رخ زنده کنش کشته و افکنده  شدم

گفــت که تو زيرککی مست خيالی و شکی
گول شدم هول شدم وز همه برکنده شدم

گفــت که تو شمع شدی قبله اين جمع شدی
جمع نيم  شمع نيم دود پراکنده شدم

گفــت که شيخی و سری پيش رو و راه بری
شيخ  نيم پيش نيم امر ترا بنده شدم

گفــت که با بال و پری من پر و بالت ندهم
در هوس بال وپرش بی پر و پرکنده شدم

گفت مرا دولت نو راه مرو رنجه مشو
زانک من از لطف و کرم سوی تو آينده شدم

گفت مرا عشق کهن از بر ما نقل مکن
گفتم آری نکنم ساکن و باشنده شدم

چشمه  خورشيد توئی سايه گه بيد منم
چونک زدی بر سر من پست و گدازنده شدم

تابش جان يافت دلم واشد و بشکافت دلم
اطلس نو بافت دلم دشمن اين ژنده شدم

صورت جان وقت سحر لاف همی زد ز بطر
بنده و خربنده بدم شاه و خداونده شدم

شکر کند کاغذ تو از شکر بی حد تو
کامد او در بر من با وی ماننده شدم

شکر کند خاک دژم از فلک و چرخ بخم
کز نظرو گردش او نور پذيرنده شدم

شکر کند چرخ فلک از ملک و ملک و ملک
کز کرم و بخشش او روشن و بخشنده شدم

شکر کند عارف حق کز همه برديم سبق
بر زبر هفت طبق اختر رخشنده شدم

زهره بدم ماه شدم چرخ دوصد تاه شدم
يوسف بودم ز کنون يوسف زاينده شدم

از توام ای شهره قمر در من و در خود بنگر
کز اثر خنده تو گلشن خندنده شدم

باش چو شطرنج روان خامش و خود جمله زبان
کز رخ آن شاه جهان فرخ و فرخنده  شدم

نوح تـوئی روح تـوئی فاتح و مفتوح تـوئی
سينه مشروح تـویی بردر اسرار مـرا

نـور تـوئی سـور تـوئی دولت منصور تـوئی
مرغ کــه طور تـوئی  خسته به منقار مـرا

قطره توئی بحر توئی لطف توئی قهر تـوئی
قند تـوئی  زهر تـوئی  بيش ميازار مـرا

حجره خورشيد تـوئی  خانـه ناهيـد تـوئی
روضه اوميد تـوئی راه ده ای يار مـرا

روز تـوئی روزه تـوئی حاصل در يـوزه تـوئی
آب تـوئی کوزه تـوئی آب ده اين بار مـرا

دانه تـوئی دام تـوی باده تـوئی جام تـوئی
پخته تـوئی خام تـوئی خام بمـگذار مـرا

اين تن اگر کم تندی راه دلم کم زنـدی
راه شـدی تا نبـدی اين همه گفتار مـرا